Wat betekent de AI-geletterdheidsverplichting concreet voor Belgische bedrijven?

De Europese AI-wetgeving (EU AI Act) introduceert een nieuwe verplichting voor bedrijven die AI gebruiken of inzetten binnen hun organisatie: AI literacy, of AI-geletterdheid.

Voor veel bedrijven roept dat vragen op:

  • Wat wordt hier precies mee bedoeld?
  • Geldt dit ook voor KMO’s?
  • Moet iedereen een AI-opleiding volgen?
  • En wat als je “gewoon” tools zoals ChatGPT of Copilot gebruikt?

Op deze pagina geven we context, duiding en helderheid.

Wat bedoelt de EU met “AI literacy” of “AI geletterdheid”?

AI literacy betekent niet dat medewerkers AI moeten kunnen bouwen, programmeren of technisch begrijpen.

Concreet betekent dit dat mensen die met AI werken:

  • begrijpen wat AI wel en niet kan
  • AI-output kritisch kunnen inschatten
  • weten wanneer menselijke controle nodig blijft
  • zich bewust zijn van risico’s zoals fouten, vooroordelen of hallucinaties (foutieve/gedateerde informatie)
  • weten welke informatie ze wel en niet mogen invoeren

AI literacy gaat dus evenveel over begrenzen als over gebruiken.

Waarom bestaat deze verplichting?

De EU introduceert AI literacy niet om innovatie af te remmen, maar om ze veilig en duurzaam mogelijk te maken.

Veel problemen met AI ontstaan niet door de technologie zelf, maar door:

  • blind vertrouwen in AI-output
  • verkeerd gebruik door onvoldoende context
  • beslissingen zonder menselijke controle
  • onbegrip over risico’s of beperkingen

AI literacy is bedoeld als menselijke veiligheidslaag:

  • om fouten te herkennen voor ze impact hebben
  • om risico’s te vermijden zonder AI te verbieden
  • om AI te gebruiken als hulpmiddel, niet als beslissingsnemer

Geldt deze verplichting ook voor KMO’s?

Ja.

De AI-geletterdheidsverplichting geldt onafhankelijk van de grootte van het bedrijf.
Niet het aantal medewerkers is doorslaggevend, maar het gebruik van AI.

Dit geldt dus ook wanneer:

  • medewerkers generatieve AI gebruiken (zoals ChatGPT, Copilot, Gemini, …)
  • AI wordt ingezet in marketing, HR, klantenservice of administratie
  • AI-functionaliteiten verwerkt zitten in software van derden
  • AI intern gebruikt wordt, ook zonder externe klantenimpact

Ook “algemene” AI-tools vallen hieronder wanneer ze structureel in de organisatie gebruikt worden.

Wie moet AI-geletterd zijn binnen een organisatie?

Niet iedereen moet hetzelfde weten. AI literacy is rol- en contextafhankelijk.

De AI Act maakt onder meer onderscheid tussen:

  • beslissingsnemers (management, leidinggevenden)
  • gebruikers (medewerkers die AI effectief inzetten)
  • ondersteunende rollen (HR, IT, legal, marketing, sales)
  • externe partijen die namens het bedrijf met AI werken
  • personen die door AI beïnvloed worden (bv. medewerkers of klanten)

Wat “voldoende” AI literacy is, verschilt per rol:

  • een manager moet AI-risico’s kunnen inschatten
  • een gebruiker moet AI-output kritisch kunnen beoordelen
  • een HR-medewerker moet weten waar AI niet mag beslissen
  • een IT-rol moet begrijpen hoe AI geïntegreerd wordt

Hoe kan een bedrijf hier vandaag pragmatisch mee omgaan?

Zonder grote opleidingsprogramma’s of zware structuren op te zetten, kunnen organisaties vandaag al stappen zetten door:

  • inzicht te krijgen in welke AI-tools gebruikt worden
  • na te denken over rollen en verantwoordelijkheden
  • basisbewustzijn te creëren rond correct en foutief gebruik (zie onze AI workshop)
  • afspraken/richtlijnen vast te leggen over wat wel en niet mag (zie AI policy template)
  • bij te houden welke initiatieven genomen zijn

AI literacy draait vooral om bewustzijn:

  • mensen die begrijpen wat ze doen
  • organisaties die AI met gezond verstand inzetten
  • technologie die ondersteunt, niet stuurt
  • innovatie zonder naïviteit
AI inspiratiesessie De Kwekerij Lier

Vrijblijvende kennismaking. Op maat van jouw sector

Als bedrijf voldoen aan de AI literacy bepalingen in de EU AI act?

Wat zijn de AI literacy verwachtingen bij het gebruik van LLM’s zoals ChatGPT, Copilot, Gemini of Claude?

  • Inzicht in het nut van AI: Medewerkers begrijpen waarom en wanneer AI zinvol is (voor efficiëntie, kwaliteit, werkplezier en competitief voordeel). Ze kunnen AI voorbij de hype plaatsen en realistisch inschatten waar het meerwaarde biedt.

  • Basisbegrip van generatieve AI: Medewerkers beschikken over een fundamenteel begrip van generatieve AI en taalmodellen. Ze kennen de belangrijkste begrippen, tools en modellen, en begrijpen de sterktes en beperkingen van LLM’s zoals ChatGPT.

  • Bewustzijn van risico’s en ethiek: Medewerkers herkennen risico’s zoals hallucinaties, vooroordelen en privacyproblemen en begrijpen waarom menselijke controle noodzakelijk blijft. Ze weten hoe correct om te gaan met data en gevoelige informatie.

  • Effectief werken met prompts: Medewerkers kunnen ChatGPT gebruiken als digitale assistent en weten hoe ze duidelijke, gestructureerde prompts formuleren en output controleren en bijsturen.

  • Doelgerichte toepassing in werkprocessen: Medewerkers kunnen relevante use cases identificeren voor hun rol of afdeling en ChatGPT integreren in dagelijkse workflows, zonder in te boeten op kwaliteit of verantwoordelijkheid.

  • Werken binnen duidelijke afspraken: Medewerkers kennen de afspraken en grenzen rond het gebruik van ChatGPT binnen de organisatie. Ze herkennen wanneer AI ondersteunt en wanneer menselijk oordeel noodzakelijk blijft.

Veelgestelde vragen over AI literacy

De EU legt geen vast kennisniveau vast. “Voldoende” betekent dat het niveau van AI-geletterdheid past bij de rol van de persoon, het risico van de AI-toepassing en de context waarin die AI gebruikt wordt. Wat nodig is voor een leidinggevende verschilt dus van wat nodig is voor een eindgebruiker.

Nee.

Er is geen officiële checklist, geen verplicht certificaat, geen examen en geen vast aantal opleidingsuren vastgelegd in de wet. De focus ligt niet op formele attesten, maar op inhoudelijk toegepaste maatregelen.

Een organisatie voldoet niet door iets af te vinken, maar door bewust en aantoonbaar na te denken over:

  • wie AI gebruikt binnen het bedrijf
  • waarvoor AI wordt ingezet
  • welke risico’s dat gebruik met zich meebrengt
  • welke kennis nodig is om dat verantwoord te doen

Die denkoefening, en dus niet een certificaat, is de kern van AI literacy.

Meestal niet.

AI literacy wordt gezien als een doorlopend proces, geen eenmalige training of checklist. AI-tools evolueren snel en nieuwe toepassingen brengen nieuwe risico’s met zich mee.

Omdat AI literacy vergelijkbaar is met:

  • cybersecuritybewustzijn
  • privacy en GDPR
  • veiligheid op de werkvloer

Telkens wanneer nieuwe tools of toepassingen worden ingevoerd, moet ook het bewustzijn en begrip mee evolueren.

Er is geen automatische boete enkel omdat een bedrijf geen AI-literacy-initiatief heeft.

Maar een gebrek aan AI literacy:

  • weegt mee bij AI-incidenten
  • kan relevant zijn bij klachten of schade
  • speelt een rol in aansprakelijkheid en toezicht
  • wordt gezien als nalatigheid bij controles

AI literacy is dus geen strafmaatregel, maar een beschermingsmechanisme voor het bedrijf en voor de medewerkers die met AI werken.